چمدان : کلیسای سن استپانوس یا کلیسای استفانوس مقدس دومین کلیسای مهم ارامنه ایران است که از نظر اهمیت بعد از قره‌کلیسا قرار می‌گیرد. کلیسای استپانوس مقدس در 6 کیلومتری روستای دره شام به فاصله 15 کیلومتر غرب شهر جلفا در محلی به نام قزل وانک (صومعه سرخ) در استان آذربایجان شرقی قرار دارد.

[caption id="attachment_9187" align="aligncenter" width="1024"] عکس: کاوه علیزاده | پیاده گذر منتهی به کلیسای سنت استپانوس[/caption]

استپانوس مقدس یکی از 7 نفر نیک تاماتی است که مراسم تحلیف او به وسیله حواریون حضرت عیسی مسیح انجام گرفت و از مبلغان مسیحیت شد. یهودیان اورشلیم به او تهمت زدند که  سخنانی برخلاف شریعت یهود گفته، استپانوس را دستگیر و در روز 26 دسامبر سال 36 میلادی سنگسار کردند.



این کلیسا در بین درختان و دره‌ای سرسبز محصور شده و حصاری سنگی دورتادور بنا را احاطه کرده است. شيوه معماري بنا و مصالح ساختمانی آن نشان دهنده اين مطلب است كه اين كليسا در بين قرن چهارم تا ششم هجري (دهم تا دوازدهم ميلادی) ساخته شده است.

[caption id="attachment_9169" align="aligncenter" width="700"] عکس: سینا عباسلو[/caption]

این کلیسا مورد احترام تمام مسیحیان و کم و بیش تمامی ادیان است. هر ساله ارامنه بسیاری از گوشه و کنار ایران به زیارت این مکان شتافته و در هفته زیارت قره کلیسا زائران بعد از انجام مراسم زیارت قبر تادئوس و قبل از مراجعت به زیارت این دیر نیز می‌روند. بنا به روایاتی، در قرن هفتم میلادی در همین مکان کلیسای دیگری بوده است که به دلایل نامعلومی تخریب شده است.



این کلیسا در کناره رودخانه ارس و در دامنه بلندی‌هایی به نام ماغارد بنا شده است که به همین دلیل در منابع کتبی ارمنی به نام «دیر ماغارد» نیز ذکر شده است.

[caption id="attachment_9191" align="aligncenter" width="319"] شمایل سنت استپانوس یا سنت استفان ؛ اولین کسی که در راه مسیحیت جان سپرد[/caption]

در خصوص وجود این کلیسا ذکری در یک منبع مربوط به سال 649 میلادی محفوظ است. در محل کلیسای مزبور کلیسای استپانوس مقدس در سال 1643 میلادی به دست جاثلیق هاکوب اهل جلفا که در آن دوره اسقف اعظم این دیر بود بنا شد که در سال 1655 عملیات ساختمانی آن به اتمام رسیده است. در سال 1680 بخش‌های دیگری نیز به این دیر اضافه شد که در سال‌های 1704،1826و1865 مرمت‌های کلی در ساختمان آن صورت گرفت. این دیر نیز همچون قره کلیسا مورد توجه عباس میرزا قرار گرفته و این شاهزاده در امر ترمیم بناهای آن در سال‌های 1820 الی 1826 با ارامنه منطقه همکاری کرده است.



نمازخانه  این کلیسا در زمینی به ابعاد ۱۶ در ۲۱ متر بنا شده‌است. در ورودی منبت‌کاری با تزئینات بسیار زیبای آن در وسط ضلع غربی تعبیه شده و از آثار نفیس اوایل دوره قاجاریه و احتمالاً زمان عباس میرزا السلطنه فرزند فتحعلی‌شاه به شماره می‌آید. حجاری پایه‌ها و طاق‌نماها و نیم ستون‌ها و زنجیره‌های جوانب و مقرنس‌کاری‌ها و تزئینات طاق سردر به قدری بدیع است که بی‌شک از شاهکارهای هنر حجاری محسوب می‌شود.

[caption id="attachment_9177" align="aligncenter" width="1100"] عکس: مریم انیسی[/caption]



نقش برجسته‌هایی از حواریون و قدیسین و فرشتگان بر پیشانی طاق‌نماهای اضلاع شانزده‌گانه گریوگنبد که در حقیقت پاتاق گنبد زیبای نمازخانه کلیسا محسوب می‌شود در نمای داخلی کلیسا  مشاهده می‌ شود. پوشش این گنبد به صورت هرمی با سبک خیاری سی و دو پهلوئی است که بر روی یک پلان ستاره شکل شانزده پر قرار دارد. داخل طاق‌نماهای گریوگنبد یک در میان پنجره‌ای تعبیه شده که طاق هلالی تو در توئی دارد و بالاتر از پنجره، تصویر برجسته یکی از حواریون در داخل قابی چهار گوش نمای بیرونی آن را زینت می‌دهد.

[caption id="attachment_9171" align="aligncenter" width="1100"] عکس: سینا عباسلو[/caption]

این بنای تاریخی به شماره ۴۲۹ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و به خاطر قدمت و سابقه تاریخی و مذهبی و شیوه معماری منحصر به فرد آن در سال ۱۳۸۶ همراه با کلیساهای دیگر در استان آذربایجان، در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.

[caption id="attachment_9173" align="aligncenter" width="700"] عکس: سینا عباسلو[/caption]

در سال ۱۳۸۴ کارشناسان سازمان میراث فرهنگی طی مرمت بنا، بقایای استخوان حواریون و قدیسین مسیح را کشف کردند که طبق روایات تاریخی در این کلیسا نگهداری می‌شده‌است. آن‌ها بقایای استخوان‌ها را در میان دو طاق کلیسا شناسایی کردند. علاوه بر بقایای استخوانی چند تکه تخته مربوط به جعبه‌های نگهداری این استخوان‌ها، چند تکه پارچه زرد و آجری، تکه‌های موم، گِل اخرا و دانه‌های کُندر نیز در این محوطه شناسایی شده‌است.

[caption id="attachment_9176" align="aligncenter" width="1100"] عکس: مریم انیسی[/caption]

اسقف اعظم و خلیفه ارامنه تهران و شمال ایران با ارزشمند خواندن بقایای استخوانی یافت شده در این کلیسا از احتمال تعلق این بقایا به جسد یحیی خبر داد.



این در حالی است که سال گذشته چند سالی پس از این اتفاقات موزه کلیسای «سنت استپانوس» افتتاح شد و با اعلام آمادگی مدیر عامل سازمان منطقه آزاد ارس مبنی بر لزوم سرمایه گذاری در این کلیسا تهیه طرح جامع محوطه سازی کلیسای سنت استپانوس در دستور کار قرار گرفت.

[caption id="attachment_9180" align="aligncenter" width="1100"] عکس: ملک ناصر فرمانزاده[/caption]

موزه کلیسای سنت استپانوس در بخشی از مجموعه این کلیسا با ارایه آثاری از سفالینه‌های مکشوفه دره شام، چوپان و دیر استپانوس، سنگ قبور منقش، انجیل‌های خطی و چاپی باارزش و همچنین 15 سند متعلق به دیر استپانوس افتتاح شد. همزمان با این افتتاح پروژه نور پردازی این مجموعه تاریخی آغاز شده است.



فرآیند آماده سازی این موزه از قبیل رطوبت زدایی، مرمت، برق رسانی، ساخت ویترین‌ها و نورپردازی، سیستم حفاظتی داخل موزه، کفسازی تراس روبرو و عایق کاری بام و سنگ فرش آن، پاکسازی و نماسازی خارجی از بهمن ماه سال 1394 آغاز شده است.



اجاق دانيال هم تالاري است متصل به ديوار شمالي كليسا كه 6 متر عرض و نزديك به 20 متر طول دارد كه از سه قسمت تشكيل شده است.

اجاق دانيال به نام دانيال از قديسين قرن پنجم ميلادی معروف است. تالار اجتماعات در وسط قرار گرفته و محل غسل در انتهاي شرقي تالار واقع شده است. اين محل داراي سكوي بلندي است كه ميز سنگي در وسط آن نهاده شده است. ديری در كنار كليسا وجود دارد كه در چهار طرف آن اتاق‌هايی وجود دارد كه طبقة فوقانی آن جهت استراحت و طبقه زيرين آن محل اصطبل چهارپايان است. کلیه اتاق‌های همکف و طبقه فوقانی دیرها مرمت شده و هم اکنون مورد استفاده زایرین، نگهبانان و نیروهای فنی است.

[related-post id="9034"]

[caption id="attachment_9183" align="aligncenter" width="700"] عکس: بابک رستمی[/caption]

 



 



 

 
کد خبر 9163

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 1 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 1
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • IR ۱۸:۳۴ - ۱۳۹۸/۰۷/۱۷
    0 0
    خوب بود