چمدان : شاید بتوان گفت امروزه یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های شهرداری‌ها، سازمان‌ها و وزاتخانه‌های میراث‌فرهنگی جهان در حوزه گردشگری فرهنگی، ازیک‌سو حفاظت از بناهای تاریخی از دست خرابکاران فرهنگی (وندال‌ها) و ازسوی‌دیگر حفظ ایمنی گردشگران و بازدیدکنندگان در محوطه‌‌های باستانی و سازه‌های تاریخی است.

در ماه‌های اخیر نصب حفاظ‌‌های سی‌وسه‌پل اصفهان به سرتیتر خبرهای حوزه میراث‌فرهنگی تبدیل شده و این خبر با واکنش‌های تند کارشناسان این حوزه همراه بوده است. انتقادهایی که هرچند به واقع درست است اما نباید یک‌جانبه باشد.

چرا نیاز به حفاظ احساس شد؟

در فراسوی نقدهایی که به نوع حفاظ‌ها و بی‌توجهی به موضوع زیبایی‌شناختی و آسیب‌های تهاجمی آنها وارد است باید این سوال را مطرح کرد که اساسا چرا نیاز به این حصارها احساس شده است؟

این پل سنگ‌ و آجری با طول 297.76 متر و ارتفاع 13.75 و 33 دهانه بین سال‌های 1599 تا 1602 میلادی (1008 تا 1011 هجری) بنا شده است. بی‌شک سی‌وسه‌پل که همچنین با اسامی پل شاه‌عباسی، پل الله‌وردیخان، پل جلفا و پل چهل‌چشمه هم شناخته می‌شود از نظر معماری هم یکی از زیباترین و هم یکی از عجیب‌ترین پل‌های جهان است. این پل عجیب است زیرا در طراحی آن از ابتدا هیچ حفاظی در نظر گرفته نشده است. تقریبا در تمام پل‌های قدیمی دنیا به‌ ویژه آنها که در دوره تاریخی مشابه ساخته شده‌اند از ابتدا نیم‌ دیوارهایی برای ایمنی عابران و درشکه‌ها در نظر گرفته شده است. این نیم‌دیوارها که معمولا تا زیر سرشانه یک انسان بزرگسال با قد متوسط بالا می‌آید ایمنی عابران به‌خصوص کودکان را تضمین می‌کند. این‌درحالی‌است که دهانه‌های سازه سی‌وسه‌پل بدون نیم‌دیوار یا هر حفاظ دیگری طراحی شده‌اند. شاید تا وقتی آب در زاینده‌رود جریان داشت این طراحی عجیب کمتر به چشم می‌آمد و مردم کمتر جرات خطر کردن و نزدیک‌ شدن به لبه‌های دهانه‌ها را داشتند. اما اکنون که زیر این پل فقط بستر خشکیده و غمزده رودخانه‌ای که دیگر وجود ندارد دیده می‌شود به‌نظر می‌رسد شجاعت مردم نسبت به نزدیک‌شدن به لبه‌ها بیشتر شده است؛ شاید آنها تصور می‌کنند افتادن روی زمین سفت بستر رودخانه خطر کمتری نسبت به افتادن در رودخانه‌ای خروشان داشته باشد. البته درست است که گزینه غرق‌ شدن حذف می‌شود اما گزینه سقوط از ارتفاع همچنان باقی است.

اما به‌نظر می‌رسد علاوه‌ بر خطر سقوط‌های تصادفی و حادثه‌ای عابران به‌ویژه کودکان، آویزان‌ شدن خرابکاران فرهنگی از ناودان‌های زیر دهانه‌ها انگیزه مهم‌تری برای نصب حصارها بوده است. هر چند براساس شواهد تصویری، حتی همان حصارهای زشت هم نتوانسته‌اند جلوی وندال‌های ماجراجو را بگیرد.

[caption id="attachment_76843" align="aligncenter" width="1024"] تصویری که نشان می‌دهد با وجود نصب حصار، خرابکاران فرهنگی همچنان از ناودان سی‌وسه‌پل آویزان می‌شوند[/caption]

چاره چیست؟

همان‌طور که پیشتر گفته شد موضوع حفظ بناهای تاریخی از دست خرابکاران فرهنگی و همچنین حفظ ایمنی گردشگران هنگام بازدید از این سازه‌ها چالش مهم متولیان گردشگری فرهنگی است. به‌ عبارتی دیگر آنها وظیفه دارند میان میراث‌فرهنگی و مردم فاصله‌ امن ایجاد کنند. بنابراین، وقتی وندال‌ها با انواع‌ و اقسام دل‌نوشته‌ها زخم بر بدنه سی‌وسه‌پل می‌زنند و از ناودان‌های آن آویزان می‌شوند تا هم جان خودشان را به‌خطر بیندازند و هم به این سازه زیبا آسیب بزنند چه چاره‌ای به‌جز نصب حصار باقی می‌ماند؟

امروزه کارشناسان میراث‌فرهنگی جهان افزایش سطح آگاهی مردم و فرهنگ‌سازی را ایمن‌ترین و موثرترین راه‌حل برای حفاظت از بناهای تاریخی می‌دانند و براین‌باورند هیچ حصاری قادر نیست جلوی وندال‌ها را بگیرد. اما تا زمانی‌که این فرهنگ‌سازی به‌گونه‌ای انجام شود که هر شهروند و هر گردشگر احترام به میراث‌فرهنگی را وظیفه اخلاقی‌اش بداند به‌کارگیری سیستم‌های ایمنی و حفاظتی و استفاده از نیروهای پلیس و حتی ارتش تنها راهکار عملی است. به‌ویژه‌ که امروزه تروریسم هم در بسیاری از کشورهای جهان دوش به دوش وندالیسم کمر به نابودی محوطه‌های تاریخی بسته‌ است.

نمونه‌های مشابه در ایتالیا

میراث‌فرهنگی ایتالیا مجموعه‌ای متشکل از 4 هزار و 158 موزه‌ و گالری‌ دولتی و خصوصی، 282 محوطه‌ و پارک‌ باستان‌شناختی و 536 بنا و مجموعه تاریخی است به‌ طوری‌ که می‌توان گفت همانند بسیاری از کشورهای اروپایی، گردشگری فرهنگی کنار گردشگری تفریحی، کشاورزی و صنایع سبک و سنگین کل درآمد این کشور غیرنفتی را تولید می‌کنند.

گزارش موسسه ملی آمار ایتالیا نشان می‌دهد بناهای تاریخی، محوطه‌های باستان‌شناختی و موزه‌ها در سال 2015 به رکورد 110.6 میلیون نفر ورودی دست یافتند که این میزان تقریبا دو برابر جمعیت این کشور است. همچنین برپایه گزارش اداره آمار وزارت میراث و فعالیت‌های فرهنگی و گردشگری ایتالیا موزه‌ها و محوطه‌های تاریخی این کشور در سال 2017 میزبان 50 میلیون بازدیدکننده بودند و حدود 200 میلیون یورو درآمد به‌ دست آوردند. پنج مکان میراث فرهنگی با ورودی این کشور که در سال ۲۰۱۷ بیشترین بازدید را داشتند به‌ترتیب کولوسئوم در رم با بیش‌از ۷ میلیون بازدیدکننده، سایت باستان‌شناختی پمپی در خلیج ناپل با بیش‌از ۳٫۴ میلیون بازدیدکننده، موزه اوفیتزی در فلورانس با بیش‌‌از ۲٫۲ میلیون بازدیدکننده، آکادمی فلورانس با بیش‌از ۱٫۶ میلیون بازدیدکننده و قلعه سنت‌آنجلو در رم با ۱٫۱ میلیون بازدیدکننده را شامل می‌شد.

با این آمار به‌راحتی می‌توان فهمید که نگهداری از میراث‌فرهنگی یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های این کشور اروپایی به‌ویژه در دو دهه اخیر است.

در حقیقت، مشکل حفاظت از بناهای تاریخیِ فضاهای باز در پایتخت ایتالیا از سال 2001 به‌طور جدی مطرح شد. در این‌ سال پیشنهاد شد که برای پانتئون حفاظ گذاشته شود. حصارهای ویژه پانتئون طراحی و تولید شدند اما درپی انتقادهای تند کارشناسان میراث‌ فرهنگی و اعتراض‌های عمومی این حصارها به انبار فرستاده شد. به‌ همین‌ منظور تصمیم گرفته شد از دوربین‌های نظارتی استفاده شود. اما هرچند نصب این دوربین‌ها کمک بزرگی برای محافظت از این بنا هستند اما برای کنترل کل سازه‌های تاریخی شهر رم به 2 هزار دوربین و 8 هزار حسگر ضد تعرض به حریم تاریخی نیاز است.

علاوه‌بر وندال‌ها، از سال 2015 بناهای تاریخی ایتالیا و بسیاری دیگر از کشورهای اروپایی در معرض اقدامات تروریستی قرار گرفته‌اند. به‌ طوری‌ که درحال‌حاضر در بافت‌های تاریخی تمام شهرهای این کشور، ارتش حضوری فعال دارد که علاوه‌بر آمادگی برای مبارزه با فعالیت‌های تروریستی با سایر رفتارهای خرابکارانه فرهنگی هم مقابله می‌کنند.
مشکل حفاظت از بناهای تاریخیِ فضاهای باز در پایتخت ایتالیا از سال 2001 به‌طور جدی مطرح شد. در این‌سال پیشنهاد شد که برای پانتئون حفاظ گذاشته شود. حصارهای ویژه پانتئون طراحی و تولید شدند اما درپی انتقادهای تند کارشناسان میراث‌فرهنگی و اعتراض‌های عمومی این حصارها به انبار فرستاده شد. به‌همین‌منظور تصمیم گرفته شد از دوربین‌های نظارتی استفاده شود

بنابراین برای مراقبت از بناهای معروف رم، ارتش و پلیس به‌طور مستقیم حضور دارند و در حال‌حاضر کامیونی پر از نظامیان ارتش ایتالیا 24 ساعت شبانه‌روز درحالت آماده‌باش کنار کولوسیوم و طاق کنستانین ایستاده است و نیروهای مجرب پلیس در تپه کاپیتول (یکی از هفت تپه باستانی رم) آماده‌اند تا به‌محض نزدیک‌شدن بازدیدکنندگان به مجسمه‌های تاریخی این تپه با آنها برخورد کنند.

پل‌های شهر رم هم همگی به دوربین‌های نظارتی مجهز هستند و هرچند در طراحی تمام این پل‌ها نیم‌دیوار تعریف شده است اما خطر اقدام به خودکشی یا نشستن روی این نیم‌دیوارها به‌علاوه وندالیسم همواره وجود دارد. از این‌رو، در وروی هر پل یک مامور پلیس حاضر است و اگر دوربین‌ها موارد مشکوک خودکشی و خرابکاری را رصد کنند، مرکز کنترل با بی‌سیم به مامور حاضر اطلاع می‌دهد و این نیروی نظامی بلافاصله خود را به نقطه گزارش‌شده روی پل می‌رساند.

[caption id="attachment_76881" align="aligncenter" width="1000"] حفاظ‌هایی که از سال 2015 با شدت‌ گرفتن اقدامات تروریستی داعش در اروپا اطراف کولوسیوم رم را احاطه کرده‌اند و امروزه علاوه‌بر خطرات تروریسم در راه مبارزه با وندالیسم هم استفاده می‌شوند[/caption]

 

[caption id="attachment_76880" align="aligncenter" width="1200"] تا پیش‌از سال 2015 فقط نیروهای پلیس وظیفه حفاظت از بافت تاریخی شهرها را به‌عهده داشتند اما از این سال به‌بعد با هدف پیشگیری از اقدامات تروریستی احتمالی نیروهای ارتش هم به پلیس اضافه شدند و امروزه علاوه‌بر مبارزه با تروریسم جلوی اقدامات وندالیست‌ها را هم می‌گیرند[/caption]

 

[caption id="attachment_76971" align="aligncenter" width="1786"] حصارهای اطراف طاق کنستانتین برای مبارزه با وندالیسم[/caption]

مورد جالب پل کارینیانو و سخاوت جولیو چزاره دراگو

پل کارینیانو یکی از پل‌های قدیمی شهر جنوا در ایتالیا است که بین سال‌های 1718 تا 1724 بنا شده است. با آغاز قرن نوزدهم و در مدت نبردهای میان سربازان فرانسوی و ارتش انگلیس‌ اتریش، قحطی بزرگی شهر جنوا را فرا گرفت و گرسنگی به‌حدی ‌رسید که مردم، این پل را که ارتفاع بسیار زیادی دارد برای پایان‌دادن به زندگی انتخاب می‌کردند و از این‌رو، حتی امروزه هم این پل به «پل خودکشی» معروف است. به‌دلیل ازدیاد موارد غم‌انگیز خودکشی‌های از این دست، یک تاجر ثروتمند جنوایی به‌نام جولیو چزاره دراگو (ژولیوس‌سزار دراگو) در سال 1877 تصمیم می‌گیرد با هزینه شخصی سراسر دو لبه پل کارینیانو را به حصارهای آهنی بلند مجهز کند تا مردم نتوانند خودشان را پرت کنند.

با مرگ جولیو چزاره دراگو در 9 آگوست 1880 شهرداری سنگ یادبودی را به تاریخ 16 آگوست 1880 در بزرگداشت سخاوت و انسان‌دوستی این تاجر جنوایی روی ساختمانی در خیابان راواسکو مشرف به پل کارینیانو نصب کرد و روی آن ماجرای نصب حصارهای آهنی باهدف نجات جان مردم را شرح داد. امروزه، حتی این میله‌های آهنی هم جنبه تاریخی پیدا کرده‌اند و مردمی که این ماجرا را شنیده‌اند برای بازدید از این حفاظ‌های بلند روی این پل می‌آیند.

[caption id="attachment_76844" align="aligncenter" width="1280"] پل کارینیانو یکی از پل‌های قدیمی شهر جنوا[/caption]

 

[caption id="attachment_76845" align="aligncenter" width="370"] حصارهای آهنی که در سال 1877 اطراف این پل نصب شدند[/caption]

برج ایفل و حفاظ‌های جدید

ژوئن ۲۰۱۶، چند ماه پس‌از حملات تروریستی نوامبر ۲۰۱۵ به تئاتر بَتَکلان در شهر پاریس، مقامات پایتخت فرانسه با هدف پیشگیری از حملات احتمالی مشابه به برج ایفل، حفاظی فلزی را دور این برج نصب کردند. هر چند این حفاظ می‌توانست به امنیت نماد بلندمرتبه پاریس کمک کند اما از منظر زیبایی‌شناختی، ظاهری زشت و تاریک بر چهره این بنای فلزی تاریخی داده بود.

ابتدای ماه جولای این حفاظ فلزی جمع‌آوری شد و دو دیوار شیشه‌ای ضدگلوله از ابتدای ماه جاری میلادی ایمنی ایفل را تضمین می‌کنند.

این دو دیوار در شمال و جنوب برج قرار دارند. به‌ این‌ ترتیب، بازدیدکنندگانی که در حال عبور از مناطق اطراف هستند می‌توانند بار دیگر بر باغ‌های میدان شان دو مارس تا منطقه تروکادرو و از سوی مخالف تا رود سن چشم‌انداز داشته باشند.

ارتفاع این صفحات شیشه‌ای ۳ متر و ۲۴ سانتیمتر برابر یک‌صدم ارتفاع برج ایفل و ضخامت آنها ۶ سانتیمتر است. وزن هریک از دیوارهای شیشه‌ای ضدگلوله ۱٫۵ تن است و دو سوی شرق و غرب برج که چشم‌اندازهای پانورامیک کمتری دارند همچنان با حفاظ‌های فلزی ایمن می‌شوند.

اجرای این پروژه که علاوه‌بر شیشه‌های ضدگلوله، نصب موانع ضدخودرو را هم پیش‌بینی می‌کند ۳۰ میلیون یورو هزینه داشته است.

[caption id="attachment_76944" align="aligncenter" width="440"] شیشه‌های ضدگلوله‌ای که به تازگی جلوی ایفل نصب شده‌اند[/caption]

 

راه‌حل‌هایی که می‌توانند به سی‌وسه‌پل کمک کنند

با توجه به موارد ذکر شده بیش‌ از هر چیز باید پذیرفت که باتوجه به سطح فرهنگی و خطراتی که دنیای امروز را تهدید می‌کنند استفاده از حصار در محوطه‌ها و بناهای تاریخی جهان و علی‌رغم میل باطنی کارشناسان میراث‌فرهنگی گریزناپذیر است اما این حفاظ‌ها باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که هم از نظر زیبایی‌شناختی با بناهای تاریخی سازگاری داشته باشند و هم برای نصبشان به کمترین شیوه‌های تهاجمی نیاز باشد. این‌میان به‌نظر می‌رسد حصارهای متحرک که با پایه متحرک تثبیت می‌شوند بهترین راه‌ باشد.

اما راه‌حل مناسب‌تر برگزاری یک رقابت طراحی صنعتی برای ارائه بهترین طرح‌های سازگار با سی‌وسه‌پل است. این طرح‌ها می‌تواند حصارهای متحرک فایبرگلاس که به‌شکل آجرهای مشابه سی‌وسه‌پل طراحی شده‌اند را شامل شود. برگزاری چنین رقابتی قادر است طراحان صنعتی را نسبت به موضوع حفاظت از این پل حساس کند.

استفاده از دوربین‌های نظارتی و نصب تابلوهای هشداردهنده‌ در ورودی پل الله‌وردیخان که عواقب و مجازات‌های ناشی از وندالیسم و آویزان‌شدن از پل را گوشزد می‌کنند می‌تواند راه‌حل دیگری باشد.

[caption id="attachment_76846" align="aligncenter" width="770"] حصارهای متحرک با پایه غیرتهاجمی[/caption]

[related-post id="35426"]

[related-post id="70123"]

[related-post id="37172"]
کد خبر 76834

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
8 + 7 =