چمدان : شهرستان باشت در استان کهگیلویه و بویراحمد واقع است و تا قبل از اینکه در چند سال اخیر شهرستان شود جزء شهرستان گچساران به شمار می‌آمد. باشت و دوگنبدان در مسیر تاریخی میان خوزستان و فارس قرار دارند. آثار تاریخی مهمی در این منطقه واقع است که یکی از آنها یک قطعه جاده سنگفرش در گردنه الله اکبر است که به دوره هخامنشی منتسب شده است. طی فعالیت یکی از باستان‌شناسان در این منطقه وی متوجه کندوکاوهای فراوانی می‌شود که برای لوله گذاری در دو سوی این گردنه انجام شده است. در خود تنگه اگرچه هنوز حفاری صورت نگرفته ولی وجود لوله‌های قطور آب در آنجا حاکی از عبور این خط لوله از این تنگه است.



تسطیح 10 متر زمین سایت باستانی
در این گردنه بقایای جاده از دورۀ پهلوی اول وجود دارد که اکنون کاربرد ندارد و متروک است. جاده امروزی از آن طرف رودخانه عبور می‌کند و ربطی به این راه قدیمی ندارد اما یک تکه از بقایای جاده سنگفرش راه شاهی مشهور هخامنشی بین شوش و تخت جمشید در این جا باقی مانده است

محمد تقی عطایی یکی از باستان‌شناسانی که از نزدیک این وضعیت را رصد کرده به خبرنگار چمدان توضیح می‌دهد: «حفاری اخیر طبق پرس و جوها مربوط به پروژه آبرسانی از رود زهره به گچساران است. در حوالی امامزاده جعفر (ع) زمین را به عمق 3 الی 4 متر و عرض 1 متر کنده‌اند و لوله‌های قطور آب کنار جاده نمایان است و چون باید در دو طرف کانال، بیل مکانیکی برای کندن، سرند و پرکردن خاک کار کند از هر طرف 5 متر را تسطیح می‌کند که در مجموع 10 متر زمین برای نصب لوله صاف می‌شود.»

راهی بین دو پایتخت باستانی

او با اشاره به این که باستان‌شناسان در‌ گردنه‌ای به نام الله اکبر کار کرده‌اند، اظهار می‌کند: «در این گردنه بقایای جاده از دورۀ پهلوی اول وجود دارد که اکنون کاربرد ندارد و متروک است. جاده امروزی از آن طرف رودخانه عبور می‌کند و ربطی به این راه قدیمی ندارد اما یک تکه از بقایای جاده سنگفرش راه شاهی مشهور هخامنشی بین شوش و تخت جمشید در این جا باقی مانده است.»



تعیین عرصه و حریم در سال 87

این باستان‌شناس با تأکید بر این که خوشبختانه هنوز لوله‌کشی به این سایت باستانی‌ نرسیده است، می‌گوید: «آقای احسان یغمایی، باستان شناس پیشکسوت، این اثر را در مقاله‌ای معرفی کرده است. سپس تیمی از طرف اداره کل میراث فرهنگی استان کهگیلویه و بویر احمد به سرپرستی شهرام زارع در سال 87 این منطقه را به دلیل آثار شاخص دوره هخامنشی تعیین عرصه و حریم کرده ‌است. یعنی محدوده مورد بحث ضوابط و نقشه عرصه و حریم را دارا است و هرگونه عملیات عمرانی باید طبق ضوابط مصوب عرصه و حریم این اثر صورت بگیرد و خارج از آن تخلف قانونی است و تخریب عمدی میراث فرهنگ ایرانی و بشری محسوب می‌شود.»


محدوده مورد بحث ضوابط و نقشه عرصه و حریم را دارا است و هرگونه عملیات عمرانی باید طبق ضوابط مصوب عرصه و حریم این اثر صورت بگیرد و خارج از آن تخلف قانونی است و تخریب عمدی میراث فرهنگ ایرانی و بشری محسوب می‌شود

به گزارش چمدان حال این پرسش مطرح است که شرکت آب که چنین پروژه عظیمی را اجرا می‌کند آیا تاکنون از میراث فرهنگی گچساران و باشت استعلام گرفته‌ است؟ در این صورت پاسخ میراث فرهنگی استان به استعلام چه بوده است؟

هیچگونه استعلامی نگرفتند

عطایی در این باره با اعلام این مطلب که پرس و جوها نشان می‌دهد که استعلامی صورت نگرفته است، تصریح می‌کند: «من این موضوع را به معاون میراث فرهنگی اداره کل کهگیلویه و بویر احمد اطلاع داده‌ام. البته ظاهراً پیمانکار اظهار کرده هر وقت کار را در این محدوده آغاز کردیم استعلام می‌گیریم اما قانوناً‌ پیش از هرگونه حفر زمین در این ابعاد بزرگ و گسترده باید از میراث فرهنگی و محیط زیست استعلام گرفته شود و نماینده میراث فرهنگی اعم از باستان‌شناس یا یگان حفاظت به عنوان ناظر پروژه باید بالای سر بیل مکانیکی با هزینه صاحب پروژه حضور داشته باشد و اگر آثار باستانی حین عبور بیل مکانیکی رویت شد، دستور توقف بدهد. متاسفانه مجری این طرح بزرگ هیچ گونه استعلامی نگرفته و نقشه‌های مسیر را نیز ارائه نکرده است. باید به یاد داشته باشیم که در حین طرح مشابهی در رامهرمز در منطقه جوبجی، در اثر لوله کشی آب، آثار شاخص عیلامی آشکار شد و به شدت آسیب دید. در واقع به دلیل نگرفتن استعلام و مجوز از سازمان میراث فرهنگی خوزستان و عدم حضور ناظر میراث فرهنگی بود که آن اتفاق ناگوار رخ داد. البته کوتاهی مسئولان میراث فرهنگی شهرستان رامهرمز هم مزید بر علت  بود و در چنین مواردی باید از تجربه گذشته درس گرفت.»


در حین طرح مشابهی در رامهرمز در منطقه جوبجی، در اثر لوله کشی آب، آثار شاخص عیلامی آشکار شد و به شدت آسیب دید. در واقع به دلیل نگرفتن استعلام و مجوز از سازمان میراث فرهنگی خوزستان و عدم حضور ناظر میراث فرهنگی بود که آن اتفاق ناگوار رخ داد. البته کوتاهی مسئولان میراث فرهنگی شهرستان رامهرمز هم مزید بر علت  بود و در چنین مواردی باید از تجربه گذشته درس گرفت

او ضمن ابراز نگرانی شدید از احتمال عبور لوله‌ها از گردنه الله ‌اکبر یادآور می‌شود: «در دو طرف این گردنه لوله‌گذاری شده است و فقط این تکه از راه لوله‌گذاری نشده است. در گذشته هم پیش از حضور باستان‌شناسان یک خط لوله گاز از این محدوده عبور کرده و قسمتی از راه سنگفرش شاهی را تخریب کرده است».

500 متر گرانبها

عطایی ادامه می‌دهد: «عبور از آن گردنه مستلزم آن است که در کوه حفاری انجام شود و دیگر فرقی نمی‌کند 5 متر این طرف‌تر یا 50 متر آن ‌طرف‌تر این اقدام انجام شود اما در صورت عبور لوله‌ها از گردنه قسمت‌هایی از این جاده باستانی را نابود می‌کند و چون طول بقایای جاده سنگفرش 500 متر بیشتر نیست و بخشی هم پیش‌تر توسط اداره گاز تخریب شده پس این اثر تاریخی به شدت در معرض خطر است.»

او متذکر می‌شود که اداره آب باید از میراث فرهنگی استعلام بگیرد و نقشه‌های عبور خط لوله آب را در اختیار سازمان میراث بگذارد تا تدبیر جدیدی اندیشیده شود.



وی درباره وجود راه حل برای عبور این خط لوله اظهار می‌کند: «بحث در این باره فقط باید بعد از رویت مسیر خط لوله آغاز شود. تا قبل از آگاهی از مسیر خطوط لوله نمی‌توان قضاوت قطعی کرد. به طور کلی در جریان این عملیات عمرانی باید ضوایط مصوب عرصه و حریم اثر لحاظ شود. در بقیه مسیر هم باید ناظر سازمان بالای سر بیل مکانیکی حاضر باشد».

چرا راه شاهی الله اکبر؟

این باستان‌شناس درباره اهمیت راه شاهی به چمدان می‌گوید: «راه شاهی یک اثر از دوره هخامنشی است و سنگفرش راه قدیمی در گردنه‌ها و مسیرهای صعب‌العبور نشانگر یک برنامه‌ریزی از پیش تعیین شده است که دو پایتخت هخامنشی، یعنی شوش و تخت جمشید را به هم وصل می‌کرده است. چندین نمونه از راه شاهی در مناطق مختلف ایران وجود است و جاده الله اکبر یکی از نمونه‌هایی است که خوب حفظ شده و نه تنها نباید آن را خراب کرد بلکه میراث فرهنگی استان کهگیلویه و بویراحمد باید آن را به شکل اصولی حفظ و مرمت کند و با توجه به اقیلم و طبیعت خوب منطقه در پاییز و زمستان تور بگذارد تا گردشگران از این منطقه دیدن کنند. به این شکل مردم منطقه که با مشکل کم‌آبی مواجه‌اند آرام آرام می‌توانند از منافع گردشگری فرهنگی- تاریخی منطقه به عنوان درآمد جایگزین بهره‌مند شوند.»

کد خبر 6807

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
4 + 0 =