چمدان: چَک‌چَک یا «چکچکو» یکی از زیارتگاه‌های مهم زرتشتیان است. این زیارتگاه که زرتشتیان به آن پیرسبز نیز می‌گویند در استان یزد و نزدیکی شهر اردکان قرار دارد. زرتشتیان هر ساله از ۲۴ خرداد به مدت چهار روز در این زیارتگاه دور هم جمع شده و به نیایش می‌پردازند. این زیارتگاه که در 68 کیلومتری شمال غرب مرکز استان یزد و در دامنه کوهی به همین نام واقع شده است.

زرتشتیان در استان یزد زیارتگاه‌های متعددی دارند و همه این زیارتگاه‌ها برای آنها حائز اهمیت است اما زیارتگاه چک چک به دلیل موقعیت جغرافیایی و شکل خاص آن از معروفیت بیشتری برخوردار است و هر سال در ایام مختلف سال نه تنها میزبان تعداد زیادی از زرتشتیان بلکه میزبان گردشگران نیز قرار گرفته است. اما در روزهای 24 تا 28 خرداد این مکان به صورت اختصاصی در اختیار زرتشتیان قرار دارد و پیروان این آیین از شهرها و استان‌ها و کشورهای مختلف در این مراسم شرکت می‌کنند.

همه ساله 24 تا 28 خردادماه، زرتشتیان سراسر جهان در این مكان سپندینه (مقدس) گردهم می آیند و با انجام مراسم‌هایی مانند سدره پوشی، گهنبار خوانی، پخش نذری، نیایش همگانی و همچنین در اوقات فراغت با تفریحات سالم، زمان خود را در این زیارتگاه سپری می‌كنند و نوعروسان و تازه دامادها نیز آغاز زندگی جدید را در این مكان، متبرك می‌كنند.

[caption id="attachment_230167" align="aligncenter" width="780"]چک چک - زیارتگاه زرتشتیان اردکان یزد زرتشتیان سراسر جهان همه ساله 24 تا 28 خردادماه در چک چک ؛ این مكان سپندینه (مقدس) گردهم می آیند [/caption]

[caption id="attachment_230150" align="aligncenter" width="716"]چک چک - زیارتگاه زرتشتیان اردکان یزد زرتشتیان سراسر جهان خرداد ماه هر سال با حضور در زیارتگاه چک چک با انجام مراسمی مانند سدره پوشی، گهنبار خوانی، پخش نذری، نیایش همگانی و همچنین در اوقات فراغت با تفریحات سالم، زمان خود را در این زیارتگاه سپری می‌كنند و نوعروسان و تازه دامادها نیز آغاز زندگی جدید را در این مكان متبرك می‌كنند[/caption]

روایتی درباره فلسفه ایجاد زیارتگاه چک چک

مرحوم رستم بلیوانی رئیس سابق انجمن زرتشتیان شریف آباد اردكان درباره فلسفه ایجاد این زیارتگاه زرتشتیان نوشته است: بر اساس شواهد و اسناد تاریخی و مذهبی در زمان سلطنت یزدگرد سوم قبل از حمله اعراب به ایران، آخرین شاه ساسانی، اوضاع ایران دچار آشفتگی شد و وی را ناگزیر كرد تا برای حفظ امنیت خود و خانواده‌اش چاره‌ای بیندیشد.

وی پس از تامل بسیار و سنجیدن موقعیت و شرایط تصمیم گرفت از مدائن به یزد كوچ كند و دستور داد تا شهری مستحكم با حصار و برج و خندق برای محافظت از او و خاندانش بنا شود. آنچه كه امروز با نام یزد می‌شناسیم همان شهر مستحكم بوده كه با گذشت زمان به شكل امروزی خود در آمده و به احتمال آثار برج و حصار به جا مانده در محله یزاران، نشانی از همان دوران باشد.

یزدگرد كه از پیروان دین زرتشت بود به همراه همسرش كتایون، فرزندانش و خدمه‌ای به نام مروارید به شهر یزد وارد شد. او هفت فرزند داشت كه شامل 2 پسر به نام‌های هرمزان و اردشیر و پنج دختر به نام‌های شهربانو، پارس بانو، مهربانو، نیك بانو (حیات بانو) و نازبانو هستند.

یزدگرد به جنگ با سپاه مسلمانان پرداخت اما در رسیدن به پیروزی ناكام ماند و به خراسان فرار كرد. در خراسان، مرد آسیابانی او را به قتل رساند و خبر مرگ شاه ساسانی به یزد رسید. خانواده وی برای در امان ماندن از شر دشمنان از یكدیگر جدا شدند و هر یك به گوشه‌ای از یزد گریختند.

در میان فرزندان، هرمزان و شهربانو كه پسر و دختر بزرگ یزدگرد بودند دستگیر و به عنوان كنیز و غلام به عربستان فرستاده شدند. پارس بانو و مهربانو به سمت شمال غربی یزد رفتند اما در حدود ارجنان (روستایی از توابع بخش عقدای شهرستان اردكان) با هم خداحافظی كردند.

مهربانو به سمت شهر عقدا به راه افتاد و در اثر گرسنگی و رنج راه درگذشت، جسد وی در گوشه باغی در عقدا به خاك سپرده شد كه امروزه به «مزرعه مهر» شهرت دارد. مردم آن منطقه نیز آن را با عنوان محل مهربانو می‌شناسند و با روشن كردن شمع، یادش را زنده نگه می‌دارند.

پارس بانو با گریز به غرب عقدا به روستایی به نام زرجوع می‌رسد و در كوهی پنهان می‌شود، امروزه در این مكان، زیارتگاهی وجود دارد كه شكاف سنگیِ موجود در آن را محل غایب شدن پارس بانو می‌دانند. گفته می‌شود در گذشته، لباس مقنعه مانندی در شكاف سنگ دیده می‌شده كه آن را برای تبرك از كوه جدا كرده و حفظ كردند.

اردشیر پسر كوچك یزدگرد به همراه مادرش كتایون راه‌خرابه‌های شرقی یزد را در پیش می‌گیرند. كتایون در پشت حصار یزد در درون چاهی می‌رود كه امروزه به زیارتگاه «ستی‌ پیر» معروف است و در شهر یزد قرار دارد. اردشیر هم در شرق یزد در محلی كه امروزه زیارتگاه «نارستانه» نام دارد در میان كوه، غیب می‌شود.

نازبانو به سمت جنوب یزد می‌رود و در كوه تیجنگ غیب می‌شود كه آن محل نیز به زیارتگاه «پیر ناركی» شهرت دارد.

نیك بانو و مروارید (خدمه یزدگرد سوم و خانواده‌اش) در بیابان از هم جدا می‌شوند و هر یك به سوی مقصدی تازه به راه می‌افتند كه مروارید در كوهی در 17 كیلومتری اردكان ناپدید می‌شود كه امروزه به نام «كوه هریشت» شناخته می‌شود و نزد زرتشتیان از قداست خاصی برخوردار است.

نیك بانو به سمت كوهی در 37 كیلومتری شرق اردكان در حركت بود كه در راه، سیاهی دشمن را مشاهده می‌كند و با ترس و گریه از كوه بلند و خشكی بالا می‌رود، دشمن به او می‌رسد و به قصد گرفتن او جلو می‌رود اما در این لحظه این بانوی پاكدامن، آهی از دل می‌كشد و نگاهی به كوه می‌اندازد و می‌گوید: «مرا چون مادری مهربان در آغوش خود بگیر و از دست دشمنانم برهان». با گفتن این جملات، شكافی در كوه پدید می‌آید و نیك بانو را به درون می‌كشد و دشمن پس از دیدن این اتفاق، از آن محل دور می‌شود.

روایت است كه چوپانی در همان نزدیكی، گله خود را گم می‌كند و در پی آن می‌گردد، پس از جست و جوی زیاد خسته می‌شود و تشنه و گرسنه به آن كوه می‌رسد و از قطره آبی كه از دیواره سنگی آن بر زمین می‌چكیده، سیراب می‌شود و از خستگی به خواب می‌رود.

در خواب بانویی فرهمند را می‌بیند كه گله‌اش را در پناه خود گرفته است و از آن محافظت می‌كند، بانو به او می‌گوید: «در این محل اتاقی به نام من بساز و شمع و چراغ بیفروز و به دیگران نیز خبر بده كه چنان كنند». وی از خواب بر می خیزد و گله‌اش را می‌بیند كه سالم است، از شادی بسیار به سراغ بزرگان زرتشتی می‌رود و به كمك آنها این زیارتگاه را بنا می‌كنند.

برخی روایات نیز گم شدن گله را انكار می‌كنند و معتقدند نیك بانو به خواب یك چوپان آمده و از او خواسته تا زیارتگاه پیر سبز را بسازد. این كوه، امروزه چك چك نام دارد و محل غیب شدن نیك بانو است و به عنوان مقدس‌ترین آتشكده و زیارتگاه زرتشتیان شناخته می‌شود و در این محل نیز آثار لباس وی وجود داشته كه برای تبرك كنده شده است.

[caption id="attachment_230148" align="aligncenter" width="724"]چک چک - زیارتگاه زرتشتیان اردکان یزد در وسط فضای زیارتگاه، مجمر یا آتشدان قرار دارد كه شعله‌های آن هیچ وقت نباید خاموش شوند، در كنار آنها محلی نیز برای سوزاندن عود یا چوب مقدس نیز تعبیه شده است و بوی آن همیشه به مشام می‌رسد[/caption]

آب و درخت ؛ اعتقاد زرتشتیان به معجزه در کوه چک چک

آب و درخت دو عنصر شكوهمند این زیارتگاه هستند اما وجود آنها در این كویر خشك كمی دور از ذهن به نظر می‌رسد. برای برخی زرتشتیان، حضور این دو عنصر به معجزه‌ای شبیه می‌ماند كه برای سبز نگه داشتن یاد نیك بانو دختر یزدگرد سوم رخ داده است.

برخی از پیروان این آیین كهن معتقدند كه نیك بانو در حال گریز از دشمنان بوده و در این محل از اهورامزد (خدا) طلب كمك می‌كند، دهانه‌ای در كوه باز می‌شود و دختر را به درون می‌كشد اما به هنگام بسته شدن دهانه، قسمتی از چوبدستی وی بیرون می‌ماند، پس از مدتی از بالای این كوه بی‌آب و علف قطره آب مانند اشك چشم یتیمان و ستم دیدگان به زمین می‌چكد و آن عصا تبدیل به درختی تنومند می‌شود.

روایاتی دیگر درباره فلسفه ایجاد زیارتگاه چک چک


روایات دیگری نیز در مورد این محل نقل می‌شود ؛ این که بناهای مقدس به ویژه چک چک محل دفینه گنج‌های ساسانی بوده که به نوعی با تقدس بخشیدن به آن‌ها، محلشان را به امید رسیدن به میراث داران مشخص کرده‌اند و نظریه‌ دیگری نیز وجود دارد که این محل را به آیین مهرپرستی و عبادتگاه آناهیتا پیوند می‌دهد که کهن‌ترین نظربه موجود در این رابطه است اما در هر صورت مهمترین و مشهورترین افسانه‌ای که در مورد این بنا وجود دارد، مربوط به «حیات بانو» است.




[caption id="attachment_230166" align="aligncenter" width="840"]چک چک - زیارتگاه زرتشتیان اردکان یزد زیارتگاه چك چك شامل یك محوطه، مجموعه ای از ساختمان‌ها و بنای آتشكده است كه به صورت پلكانی بنا شده و پنج طبقه نامنظم دارد. بام هر طبقه حیاط طبقه بالایی خود است و این ساختار تا بالاترین نقطه زیر كوه ادامه می‌یابد و به مهم‌ترین قسمت زیارتگاه یعنی آتشكده ختم می‌شود[/caption]

بنای چک چک چگونه است؟

زیارتگاه چك چك شامل یك محوطه، مجموعه ای از ساختمان‌ها و بنای آتشكده است كه به صورت پلكانی بنا شده و پنج طبقه نامنظم دارد. بام هر طبقه حیاط طبقه بالایی خود است و این ساختار تا بالاترین نقطه زیر كوه ادامه می‌یابد و به مهم‌ترین قسمت زیارتگاه یعنی آتشكده ختم می‌شود.

برای ورود به زیارتگاه باید از تعداد زیادی پله كه گویی در قلب كوه هستند بالا رفت، از آغاز پله‌ها تا رسیدن به زیارتگاه روی دیوار، نوشته‌هایی از اوستا به چشم می‌خورد كه در یكی از آنها نوشته شده «در دنیا، راه، یكیست و آن راه رستگاری است». در آخر هم ساختمان آتشكده یا همان زیارتگاه است كه خود نمایی می‌كند؛ ساختمانی سنگی در دل كوه دارد و همچون دهانه یك غار به نظر می‌رسد.

از درون این غار، درخت چنار كهنسالی بیرون زده كه با شماره 269 ‎در فهرست میراث ملی كشور به ثبت رسیده و بر دیوار سنگی غار، آبشار كوچكی جریان دارد كه در مسیرش، گیاه سیاوشان و گیاه مورد و انجیر كوهی به چشم می‌خورد و قطره آب با گذر از آنها به درون حوضی سنگی می‌ریزد تا تشنگی زائران را برطرف كنند.

راه ورود به آتشكده، یك در فلزی طلایی است با نقش سرباز هخامنشیِ نیزه به دست ... فضای سرپوشیده زیارتگاه، بنایی كوچك با سقفی سنگی است كه در وسط آن یك چلچراغ خودنمایی می‌كند و به محض ورود آن چه كه به چشم می‌آید شكل ناهموار و ناصاف دیواره‌هایی است كه به صورت طبیعی شكل گرفته و دست نخورده باقی مانده‌اند. پوشش كف فضای كوچك زیارتگاه، از سنگ مرمر است كه به دلیل ریزش قطره‌های آب از سقف همیشه «نم» دارد.

در قسمت‌هایی از این پوشش مرمرین، ظرف‌هایی به چشم می‌خورد كه آب چكیده از سقف در آنها جمع می‌شود و بخشی از این آب به عنوان تبرك در اختیار زائران قرار می‌گیرد و بخش دیگر نیز به مصرف می‌رسد.

همانند بسیاری از زیارتگاه‌های سایر ادیان كه تصاویری از بزرگان دینشان را در خود جای داده‌اند، بر روی طاقچه‌های طبیعیِ دیوارِ زیارتگاه چك چك نیز تصاویری از بزرگان دین زرتشت خودنمایی می‌كند و گاهی در جلوی آن‌ها شمع هایی روشن می‌كنند.

در وسط فضای زیارتگاه، مجمر یا آتشدان قرار دارد كه شعله‌های آن هیچ وقت نباید خاموش شوند، در كنار آنها محلی نیز برای سوزاندن عود یا چوب مقدس نیز تعبیه شده است و بوی آن همیشه به مشام می‌رسد.

در داخل یكی از اتاق‌های این بنا چاهی به عمق بیش از 50 متر قرار دارد كه زرتشتیان اعتقاد دارند با بستن نخ به طناب این چاه، حاجت می‌گیرند و خواسته‌هایشان برآورده می‌شود.

در محوطه زیارتگاه، ساختمان‌های دیگری نیز وجود دارد كه برای اسكان و پذیرایی از زایران استفاده می‌شوند و هزینه ساخت و نگهداری آنها بر عهده زرتشتیان داخل و خارج از كشور است.

تصاویری از این زیارتگاه مهم زرتشتیان را در زیر ببینید:

چک چک - زیارتگاه زرتشتیان اردکان یزد

چک چک - زیارتگاه زرتشتیان اردکان یزد

چک چک - زیارتگاه زرتشتیان اردکان یزد

چک چک - زیارتگاه زرتشتیان اردکان یزد

چک چک - زیارتگاه زرتشتیان اردکان یزد

چک چک - زیارتگاه زرتشتیان اردکان یزد

چک چک - زیارتگاه زرتشتیان اردکان یزد

چک چک - زیارتگاه زرتشتیان اردکان یزد

[related-post id="36005"]

[related-post id="37370"]
کد خبر 230022

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
4 + 8 =