چمدان: «زال» مدتي است كه هر شب پا بر ستون‌هاي كاخ ملت مي‌گذارد و به وسيله بالابري و ريسماني كه به طارمي‌هاي ايوان اين كاخ 90 ساله وصل شده، بالا مي‌رود تا به «رودابه» برسد.

اين صحنه‌اي است از كنسرت - نمايش «سي» كه از 16 مرداد ماه آغاز شده و تا كنون براي بيش از يك ماه بليط فروخته ‌است. اين برنامه در مجموعه فرهنگي – تاريخي سعدآباد و درست در جلوي كاخ ملت هر شب با حضور حدود 3400 تماشاگر برگزار مي‌شود.

اولین بخش اجرایی برنامه به آواز همایون شجریان و همراهی ساز تنبور پورناظری اختصاص دارد که نام «آغاز» هم برآن نهاده شده است، با شعری از اهورا ایمان و آهنگسازی و تنظیم سهراب پورناظری ... ساز بی تاب است این قصه شنیدن دارد ؛ شرح این واقعه دیدن دارد ؛ گر تو همراه شوی ؛ راه هم شوق رسیدن دارد...

هنوز اين نمايش به پايان نرسيده بنرها و تبليغات، خبر از اجراي نمايشي ديگر با نام «شمس پرنده» در كاخ سعدآباد مي‌دهند. از طرف ديگر كاخ نياوران نيز همين وضعيت را در تابستان دارد. كنسرت هماي، سعيد شهروز و...

كاخ‌هاي تهران اين روزها به جاي آنكه به عنوان مكاني تاريخي و ميراثي شناخته شوند به سالن سرباز اجراي كنسرت و نمايش تبديل شده‌اند تا بار نبود سالن‌هاي با ظرفيت زياد و سرباز را بر دوش بكشند.

کنسرت سی همایون شجریان

براي كنسرت - نمايش «سي» هر شب حدود سه هزار و چهارصد بليط فروخته مي‌شود، يعني حدودا ظرفيتي بيش از دو برابر بزرگترين سالن برج ميلاد؛ روي استخر كنار كاخ را پوشانده‌اند و صندلي‌هايي را كه با قيمت 50 تا 195 هزار تومان براي يك سانس فروخته مي‌شوند در چند سطح چيده‌اند اما باز هم صداي اعتراض مردم شنيده مي‌شود. مخصوصا كساني كه در رديف‌هاي وسط نشسته‌اند و ديد خوبي به صحنه ندارند كه البته تعجب برانگيز نيست چرا كه اينجا سالن نمايش نيست. از طرف ديگر نمايش در بيشتر شب‌ها با اعلام قبلي، يك ساعت به دليل مشكلات ترافيكي ديرتر برگزار مي‌شود آخر سعدآباد كه پاركينگ مناسبي ندارد آن هم براي 3400 تماشاچي! و شايد آنچه از همه كمتر به نظر برسد چمن‌هاي محوطه باغ است كه زير هجوم سيل تماشاچيان لگد مال مي‌شود.

شهردار جديد، رئيس سازمان ميراث فرهنگي و... همه براي بازديد از فرآيند اجراي نمايشنامه مي‌آيند و در ضلع ديگر كاخ كه با داربست و پرده‌هايي محصور شده و محوطه‌اي كافه مانند را براي اعضاي تئاتر در كنار كانكس‌هايشان درست كرده، لبخند مي‌زنند و با ستاره‌هاي بسيار محبوب و سرشناس اين كنسرت - نمايش عكس يادگاري ‌مي‌گيرند اما هيچ كدام حال كاخ را نمي‌پرسند و نمي‌گويند كه مگر محوطه مجموعه تاريخي كاخ سعدآباد، سالن همايش‌هاي 3400 نفري است كه هنوز يك برنامه تمام نشده به برنامه‌اي ديگر اجاره داده مي‌شود و تازه ريالي از اجاره نيز به حساب كاخ نمي‌رود و مستقيم به خزانه درآمدهاي دولت واريز مي‌شود تا آيا در آينده دولت براي مرمت و رسيدگي به وضعيت كاخ ريالي اضافه‌تر بدهد يا ندهد. مسولان ميراث فرهنگي نيز بي هيچ  ادعايي براي كاخ، تمام قد آن را در اختيار مي‌گذارند و دردسرهاي هجوم هر شب 3 هزار و چهارصد نفر به اين محوطه تاريخي را با دليل نامشخصي به جان مي‌خرند!

محمدرضا كارگر، مدير كاخ سعدآباد و مديركل موزه‌هاي كشور در اين زمينه به خبرنگار چمدان مي‌گويد: در پروژه سي همانند ديگر پروژه‌ها كارشناس رسمي دادگستري اجاره بها را تعيين كرده‌است كه مستقيم به حساب درآمدهاي دولت واريز مي‌شود، البته در اين پروژه با توجه به موضوع آن كه به ميراث ناملموس فرهنگي مرتبط مي‌شود، تفاهم‍نامه‌‍‌اي را نيز امضا كرديم تا در بنرها، لوگوي سازمان ميراث فرهنگي نيز درج شود .

او در پاسخ به اينكه آيا مطالعه‌اي صورت گرفته تا مطمئن باشند شرايط اين اجرا و تعداد علاقه منداني كه هر شب براي تماشاي كنسرت - نمايش مي‌آيند به بنا آسيب نمي‌زند، اظهار مي‌كند: در ايام نوروز ما 12هزار نفر بازديد كننده داريم، بنابراين گمان نمي‌رود كه آسيبي به كاخ وارد شود.

مدير كاخ نياوران در ادامه اين گفت‌وگو اگر چه دولت و سازمان ميراث فرهنگي صنايع دستي و گردشگري كشور به دسترسي آزاد به اطلاعات تاكيد دارند از گفتن قيمت اجاره بهاي اين كاخ براي اين پرو‍ژه خودداري كرد.

کنسرت سی همایون شجریان

 يك سوال بي جواب

برگزاري اينگونه مراسم‌ اتفاق جديدي نيست و تنها براي كاخ سعدآباد نيز رخ نداده، فستيوال شب‌هاي موسيقي بارانا كه تابستان سال گذشته درمحوطه كاخ نياوران برگزار شد نيز سرو صداي بسياري به پا كرد.

موسسه بارانا كه لوگوي آن در بنرهاي پروژه سي نيز به چشم مي‌خورد، در ابتدا قرار بود اين فستيوال را كه با اجراي گروه‌هاي سبك‌هاي مختلف موسيقي مانند راك، كلاسيك، فولكلور و.. همراه بود  در كاخ گلستان برگزار كند اما اين اتفاق به دليل شرايط اين كاخ تاريخي ثبت شده در فهرست ميراث جهاني منتفي و فستيوال به كاخ نياوران منتقل شد.

در زمان اجراي اين برنامه بسياري از علاقه‌مندان و كارشناسان حوزه ميراث فرهنگي ابراز نگراني كردند كه آيا مطالعه‌اي صورت گرفته  تا مطمئن شويم بلندي صدا و حضور جمعيت به كاخ نياوران، كوشك احمدشاهي، كاخ صاحبقرانيه و تزئينات و معماريشان صدمه‌اي نمي‌زند؟

كنسرت و البته نگراني‌ها در مورد برگزاري آن در كاخ نياوران ادامه دارد و اين نگراني‌ها در حالي است كه لوستر كاخ ناصري صاحبقرانيه به طور ناگهاني و بدون دليل مشخصي از سقف افتاده و درب اين كاخ و همچنين بخش‌هايي از كوشك احمدشاهي به دليل آسيب‎هاي وارد شده مدت‌هاست كه بسته‌است و گردشگران نمي‌توانند از آن بازديد كنند.

اين مساله كه بلندي صدا و ارتعاشات آن در كنسرت‌ها و برنامه‌هاي مختلف در هر محوطه تاريخي بايد به چه ميزان باشد كه بناي تاريخي آسيب نبيند سوالي است كه هنوز هيچكدام از مسولاني كه مجوز برگزاري برنامه‌هاي اينچنيني را مي‌دهند پاسخي برايش  ندارند و امروز اين سوال براي كاخ ملت هم مطرح است، چرا كه در موزه اين كاخ آثار سفال متعلق به دوران پيش از اسلام، سفالينه‌هاي ماياها، بزرگترين مجموعه ظروف كريستال، سه چلچراغ كه گفته ‌مي شود متعلق به ماري آنتوانت بوده و مجموعه عتيقه‌جاتي كه از حراجي‌هاي هنري فرانسه خريداري شده، نگهداري مي شوند و تزئينات معماري و گچبري‌هاي بنا نيز از نمونه آثار برجسته گچبري در ايران است كه توسط استادان و هنرمندان بنام اين حوزه انجام شده است.

کنسرت سی همایون شجریان

شهريار ناسخيان رئيس دانشكده مرمت آثار و ابنيه تاريخي دانشگاه هنر اصفهان در مورد حد مجاز برگزاري مراسم در كاخ‌ها و ابنيه تاريخي به خبرنگار چمدان مي‌گويد: نكته كلي و اساسي كه ما در دروس رشته مرمت نيز به دانشجويان تدريس مي‌كنيم، توجه به اين مساله است كه برگزاري كنسرت، سخنراني، عزاداري، برنامه تفريحي يا هرگونه مراسمي در بناهاي تاريخي با محدوديت و يا ممنوعيت روبروست كه تعيين ممنوعيت يا ميزان محدوديت‌ها به شأن اثر، دوره ساخت آن، مواد به كاربرده شده در بنا، ارزش آن و... بستگي دارد .

او ادامه مي‌دهد: زماني كه 500 نفر و يا تعداد بيشتري از افراد در يك زمان محدود به صورت همزمان براي مراسمي در يك بناي تاريخي حضور پيدا مي‌كنند، طبيعي است كه آسيب‌هايي به آن مكان وارد مي شود، همچنين سيستم صوتي و نورپردازي‌ها مي‌توانند به بنا آسيب بزنند. به هر حال بايد با بناهاي تاريخي با لطافت برخورد كرد و ميزان اين لطافت به قدمت بنا و شرايط آن بسيار وابسته است. هرچند كه درمورد يك بناي معاصر مانند كاخ نياوران محدوديت كمتري نسبت به يك بناي 800 ساله وجود دارد اما به هرحال هيچ دستورالعمل خاصي در اين زمينه در كشور وجود ندارد كه مشخص كند در هر بنا با توجه به وي‍ژگي‌هاي آن چه نوع برنامه‌اي با چه تعداد افراد امكان برگزاري دارد.

اين استاد دانشگاه در مورد اينكه ديگر كشورها چگونه با اين مساله برخورد مي‌كنند، توضيح مي‌دهد: معمولا دستورالعمل كشورها در مورد چنين اتفاقاتي متفاوت است و هر كدام به گونه‌اي در اين مورد رفتار مي‌كنند، مثلا در يونان كه همانند ايران كشوري شاخص از نظر آثار تاريخي است،  تصميم‌گيري در مورد برگزاري مراسم در آثار تاريخي در سطح هيات دولت انجام مي‌شود اما ما در ايران هيچ روال قانوني را تعيين نكرده‌ايم كه در مورد هربنا چه نكاني در چه سطحي بايد مدنظر قرار بگيرد.

ناسخيان اظهار مي‌كند: براي تعيين اينكه چه نوع مراسمي در چه بنايي مي‌تواند برگزار شود، آيتم‌هاي متفاوتي بايد مدنظر باشد. مثلا اينكه قدمت بنا چقدر است يا اينكه مراسم با  شان بنا در تناسب باشد، از طرف ديگر تزئينات بنا همانند اينكه آيا بنا آينه كاري دارد، لوستر دارد، دو پوسته‌اي و يا تك پوسته‌اي است بايد بررسي شود، چرا كه لرزش ناشي از صدا مي‌تواند بر اين موارد تاثيربسياري بگذارد.

هر 10 كنسرت مي‌تواند يك سال ازعمر  بناهاي تاريخي بكاهد

ديلي ميل و تلگراف دونشريه انگليسي هستند كه به نتايج تحقيقات بين‌المللي در زمينه برگزاري كنسرت و مراسم‌هاي مختلف در آثار تاريخي پرداخته‌اند بر اساس گزارش‌هاي اين دو نشريه نتيجه مطالعه‌اي كه توسط دانشمندان در موزه هرميتاژ روسيه انجام گرفته‌است نشان مي‌دهد كنسرت‌هايي كه در اين مكان برگزار شده‌اند يا برگزار خواهند شد، ‌مي‌توانند سال‌هاي زيادي را از طول عمر اين اثر تاريخي هنري بزرگ بكاهند.

به گفته ميخاييل پيوتروفسكي مدير موزه هرميتاژ به نظر مي‌آيد، كتاب‌ها، بناها و مجسمه‌هاي اين موزه نيز تحت تاثير كنسرت‌هاي موسيقي قرار گرفته و دچار آسيب مي‌شوند. نتايج اوليه اين تحقيق سه ساله كه در سال 2008 توسط موسسه احياي آثار هنري گاربر در مسكو منتشر شد نشان مي‌دهد برگزاري هر 10 كنسرت با شدت صداي بالاي 82 دسيبل مي‌تواند يك سال از عمر آثار هنري يا بناهاي تاريخي بكاهد.

همچنين محققان انگليسي با بررسي ارتعاشاتي كه در فستيوال تابستانه موسيقي در بناي همپتون كورت ايجاد شده‌بود دريافتند نت‌هاي باس مي‌توانند ارتعاشات شديد منجر به تخريب را در ابن بنا ايجاد كنند. نتيجه اين تحقيق پرسش‌هايي جدي را در رابطه با سلامت بناهاي تاريخي كه به مركزي براي برگزاري مراسم‌هاي بزرگ يا تبديل شده‌اند، ايجاد كرده‌است.

از طرف ديگر اين گزارش‌ها اشاره مي كنند در يال 2014 زماني كه دولت ايتاليا  قصد داشته بناي كولوسئوم را  به مركزي براي برگزاري كنسرت تبديل كند موجي از مخالفت توسط كارشناسان و دوستداران ميراث فرهنگي ايجاد مي‌شود و اين در حالي است كه در ايران به واسطه دسترسي به فيلم‌هاي كنسرت ياني در آكروپليس كه بيش از 10 سال پيش اتفاق افتاده، برخي بدون هيچ مطالعه‌اي هرگونه ابراز نگراني از برگزاري مراسم‌ها  در اماكن تاريخي را محكوم مي‌كنند.

ميراث هويتي يك ملت يا تفرجگاهي براي دورهمي

همانطور كه استاد دانشكده مرمت اصفهان نيز اشاره كرد به غير از مسائل فني براي حفظ  بنا يكي ديگر از مسائل مهم حفظ شان اثر است مساله‌اي كه در چند وقت اخير بارها در مورد آن به چالش برخورديم،  براي نمونه در ماه رمضان سال گذشته، فضاي مقابل ايوان عطار در كاخ سعدآباد توسط بخش خصوصي براي  فروش شام و افطاري استفاده شد و يا اينكه رونمايي از آلبوم گروه چارتار با جمله  "ورود براي عموم آزاد است " بر روي بروشورهاي تبليغاتيشان در كاخ نياوران برگزار شد كه علاوه بر هجوم جمعيت به كاخ موجب شد كه بسياري، اين مراسم را در شان اين كاخ تاريخي ندانند همانطور كه اجراي برخي از انواع موسيقي‌هاي عامه پسند در اين كاخ مورد انتقاد است.

فرهنگ قرباني سود و سودا

«حكمت‌الله ملاصالحي» پايه‌گذار فلسفه باستان‌شناسي در ايران و استاد دانشگاه‌تهران و دانشگاه آتن به خبرنگار چمدان در اين باره توضيح مي‌دهد: ضرورت دارد كه دستور العمل رسمي و قانوني در مورد برگزاري مراسم در بناهاي تاريخي تدوين شود. مراسم  بايد متناسب با بنا باشد. براي نمونه معمولا در كشورهايي مانند يونان اگر در بناهاي تاريخي تئاتري برگزار مي‌شود، تئاترهاي اسطوره‌اي و مربوط به تاريخ يونان است. در مورد موسيقي نيز انتظار مي‌رود كه از موسيقي اصيل و هماهنگ با هويت بنا استفاده شود. از طرف ديگر شرايط، تعداد افراد حاضر در مراسم، فركانس صدا و بلندي صداي بلندگو‌ها بايد سنجيده شود و براي هر بنا متناسب با شرايط آن ميزان استانداري مشخص شود.

او ادامه مي‌دهد: در همه دنيا چنين برنامه‌هايي با مجوز نهاد متولي ميراث فرهنگي، بر اساس قوانين و نظر كارشناسان انجام مي‌شود، در ايران نيز سازمان ميراث فرهنگي مجوز برگزاري مراسم در محوطه و بناهاي تاريخي را مي‌دهد اما متاسفانه شاهديم كه گاهي در كشور ما، فرهنگ قرباني سود و سودا مي‌شود و حتي متوليان امور ميراث فرهنگي نيز به منافع اين حوزه پايبند نمي‌مانند و مجوزهايي خلاف آنچه بايد، مي‌دهند.
کد خبر 220554

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
8 + 6 =