چمدان: بافتی که با گذشت قرن‌ها هنوز یادگار اعصار تاریخی نایین است به حیات خود ادامه می‌دهد اما در چند سال اخیر شاهد از بین رفتن و تخریب بخش‌های مهمی از بناهای با ارزش این مجموعه تاریخی بوده‌ایم.

اقدام غیر اصولی در مدرن کردن نمای منازل، ایجاد و تخریب مسیرهای تاریخی در جهت ایجاد مسیر ماشین رو به بهانه توسعه بافت، کم‌توجهی به فضای ظاهری بافت و ... از جمله معضلات این گنجینه تاریخی است که در چند سال اخیر دل دوستداران میراث فرهنگی را به درد آورده است.

بافت تاریخی که تلاقی فرهنگ و تاریخ مردم این دیار کهن است در گذشته دارای حصار و دیوارهای مشخص بود ولی امروزه قسمت‌هایی از برج‌ها و دیوارهای تاریخی آن باقی مانده است.

این بافت در حال حاضر شامل 7 محله قدیمی (باب المسجد - نوآباد - کلوان - سرای نو - پنجاهه - کوی سنگ - چهل دختران) و همچنین بافت تاریخی محله محمدیه است. این بافت زیبا و در هم تنیده با تزئینات و آرایه‌های معماری بی‌نظیر آن، نایین را در چشم گردشگران داخلی و خارجی به شهری کوچک و خشتی معروف کرده است و اطلاق «نایین شهر هزاره‌های تاریخی» توسط استاد حسین سلطان‌زاده بی‌دلیل نیست.

[caption id="attachment_200815" align="aligncenter" width="796"] بافت تاریخی نایین - سال 1359[/caption]

در محدوده بافت تاریخی نایین که مساحت آن تا پیش از این بالغ بر 30 هکتار بوده است و اکنون کمتر از 3 هکتار آن باقی مانده است، بیش از چندین اثر تاریخی ثبت ملی شده شامل خانه، مسجد، گذر و بقعه وجود دارد و سایر آثار و خانه‌های تاریخی در این بافت نیز نیازمند ثبت ملی هستند.

علاوه بر ساباط‌ها، حمام‌ها، گذرها و مساجد و سایر اماکن تاریخی موجود در بافت، خانه‌های تاریخی که به نام صاحبان بنا از دوره‌های گذشته در این بافت به جای مانده هر کدام به تنهایی دارای ارزش فرهنگی، مذهبی و تاریخی هستند، خانه‌هایی که تعدادی از آنها در چند سال اخیر پس از مرمت و بهسازی به عنوان مکانی برای برگزاری نشست‌ها و مراسم‌های فرهنگی، کلاس‌های آموزشی صنایع دستی، بازدیدها و مراسمات نوروزی مورد بهره برداری قرار گرفته‌اند.

اما در میان این خانه‌ها، خانه‌ عالم ربانی و جلیل القدر میرزای نائینی که از مفاخر این شهر و کشور است از خانه‌هایی است که به صورت مخروبه رها شده است.

[caption id="attachment_200817" align="aligncenter" width="674"] خانه عالم جلیل القدر میرزای نایینی[/caption]

در حالی که مشکلات بافت تاریخی نایین با گذشت زمان رو به افزایش است این سئوال مطرح می‌شود که آیا حفظ بافت اصلی و کهن شهر و رعایت اصول ساختار بافت تاریخی نباید در دستور کار شرکت عمران و بهسازی شهری قرار گیرد؟ آیا با ایجاد یک مسیر مصنوعی و بازسازی شده می‌توان ادعایی بر داشتن بافت و شهری تاریخی داشت؟

[caption id="attachment_200818" align="aligncenter" width="839"] نمونه‌ای از اقدامات شرکت عمران و بهسازی در محله سرای نو[/caption]

آنطور که مشخص است، این سرمایه ارزشمند نیازمند مرمت، بهسازی و توجه مداوم است و در این راستا نهادهای مختلفی متولی حفاظت و حراست از آن شده‌اند اما به شکلی که شایسته آن باشد تاکنون به آن رسیدگی نشده است.

[caption id="attachment_200819" align="aligncenter" width="697"] نمونه‌ای از خانه‌های تاریخی نایین[/caption]

راه اندازی شهرداری بافت تاریخی

بافت تاریخی نایین به گواه باستان‌شناسان و گردشگران یکی از ارزشمندترین مجموعه‌های کهن کشور است که در کوچه پس کوچه‌های آن می‌توان قرن‌ها هویت و اصالت معماری و تمدن ایرانی را جستجو کرد.

این حجم از بافت تاریخی، نیازمند رسیدگی مداوم از سوی متولی مشخص و پویایی است که از زوال کارکردی، فرهنگی و کالبدی آن جلوگیری کند. همانطور که اشاره شد با وجود تلاش‌های مختلف در نایین برای بهسازی این بافت تاریخی که تاکنون اقدامات زیادی نیز صورت گرفته اما این حجم از فعالیت‌ها پاسخگوی نیاز این بافت نبوده و وجود متولی پویاتری را به منظور انسجام بخشیدن به این فعالیت‌ها ضروری می‌سازد.

[caption id="attachment_200823" align="aligncenter" width="681"] تخریب منزل مخروبه توس شهرداری نایین به جهت توسعه معابر![/caption]

تجربه موفق مرمت و بهسازی بافت‎های تاریخی در شهرهایی همچون یزد، اصفهان و کاشان نشان می‌دهد که اگر به درستی از جایگاه هویت تاریخی شهرها بهره‌برداری شود، گام مهمی در راستای توسعه پایدار شهرها و رونق صنعت گردشگری برداشته خواهد شد و زمینه سرمایه‎گذاری فعال بخش خصوصی و ایجاد اشتغال فراهم می‎شود.

در برخی شهرهای تاریخی کشور نظیر یزد با توجه به اهمیت موضوع حفظ بافت تاریخی و توجه تخصصی به آن، اقدام به راه اندازی شهرداری بافت تاریخی کرده‎اند که اقدام مهمی در توجه تخصصی به پاسخگویی مشکلات بافت تاریخی است. با توجه به گسترش شهرها و کم شدن ارتباط عموم مردم شهر با بخش‎های تاریخی، تاسیس شهرداری‎های بافت تاریخی در شهرهایی که با وجود داشتن محوطه‌های تاریخی گسترده، فاقد این نهاد هستند می‌تواند اقدام موثری برای ساماندهی این مناطق و توجه عموم مردم و سرمایه گذاران به بهسازی و رشد آن باشد.

بی‌توجهی ساکنان بافت

بافت کهن و تاریخی نایین بیش از هر چیزی نیازمند توجه و نگهداری از سوی ساکنان این شهر تاریخی است. اگر متولیان بخواهند بیش از توان نیز به حفظ و احیای این مجموعه ارزشمند بپردازند اما همکاری و فرهنگ عمومی مردم و ساکنان نباشد هیچ اقدامی تاثیرگذار نیست، خانه‌هایی که سال‌هاست به دلیل فوت صاحبان اصلی آن، توسط وراث رها شده و متاسفانه به مخروبه‌هایی تبدیل شده‌اند که مکانی برای بروز معضلات اجتماعی نیز خواهند بود.

بافت تاریخی نیازمند نگاهی ملی

واقعیت این است که بافت تاریخی نایین که با معماری اصیل و کم نظیر خود در گذر هزاره‌ها جان سالم به در برده است در سال‌های اخیر به دلیل بی‌مهری‌های مسئولین و تلاش ناکافی مسئولان شهرستان با بحران‌هایی مواجه است که اگر برای رفع آنها اقدام اصولی صورت نگیرد به زودی شاهد تخریب بخش‌های دیگری از این مجموعه خواهیم بود. مشاهدات نشان می‌دهد با وجود تمام تلاش‌های صورت گرفته در جهت بهبود وضعیت بافت، هزینه‌بر بودن طرح‌ها، سرعت فرسودگی و آسیب‌های این مکان تاریخی بسیار بیشتر از توجهات بوده است.

بافت تاریخی نایین به عنوان یک مجموعه تاریخی و ملی باید به شایستگی معرفی و مرمت شود که در این مسیر علاوه بر همراهی انجمن‌های مردمی، خیرین شهرستان و ادارات مختلف، رفع بحران‌های پیش روی این گنجینه خشتی نیازمند نگاهی ملی و فرامنطقه‌ای ازسوی سازمان میراث فرهنگی است تا با رونق بیشتر به عنوان یکی از سرمایه‌های غنی معماری، تاریخی و فرهنگی کشور حفظ شود.

 

یادداشت: مهدی پاک سرشت نایینی
کد خبر 200814

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
1 + 12 =