چمدان: شهر تبریز از سال‌ها پیش مرکز کبریت‌سازی کشور بوده است و کبریت سازی توکلی 100 سال است که در این شهر فعال است. کبریت توکلی که شعار کبریت بی‌خطر بین عموم مردم معروف است در سال 1297 به دست حاج علی عسگر توکلی راه اندازی شد. پس از او فرزندش تقی توکلی مالک این کارخانه مشهور کبریت‌سازی ایران بود. تقی توکلی روز گذشته در سن 87 سالگی در شهر تبریز درگذشت.

[caption id="attachment_200756" align="aligncenter" width="559"]کبریت توکلی کارخانه کبریت توکلی در دهه 40[/caption]

شعار بی‌خطر برای کبریت، شعاری بود که بعدها تبدیل به مثل و به حافظه ادبیات فارسی اضافه شد و آدم‌های بی‌اثر را کبریت بی‌خطر می‌خواندند. اما کبریت توکلی یکی از پر اثرترین کارخانه‌های کشور بوده که پس از صد سال فراز و نشیب همچنان فعال و بخشی از تاریخ فعالیت صنعتی ایران است.

کبریت توکلی

کبریت توکلی با سال‌ها خلاقیت در طراحی جعبه‌های متفاوت برای کبریت تبدیل به یکی از اشیای کلکسیونی شده است. مجموعه‌دارهای زیادی در کشور سرگرم جمع‌آوری قوطی کبریت‌ها هستند و بخشی از مجموعه‌ آنها به کبریت توکلی اختصاص دارد. تصاویر ثبت شده روی کبریت توکلی به نوعی تاریخ نگاری نیز محسوب می‌شود و بسیاری از اتفاقات و یادمان‌های تاریخی و فرهنگی روی آن جعبه‌ها نقش بسته است.

[caption id="attachment_200742" align="aligncenter" width="1280"]کبریت توکلی مجموعه فرهنگی کبریت توکلی[/caption]

[caption id="attachment_200743" align="aligncenter" width="572"]کبریت توکلی مجموعه یادمان کبریت توکلی با تصویر شاه مخلوع[/caption]

تقی توکلی پیش از این در مصاحبه‌ای با مجله کارخانه‌دار درباره وضعیت کارخانه کبریت توکلی گفته است: «حاج علی عسگر توکلی کارخانه کبریت‌سازی را تأسیس می‌کند، اما پس از چند سال، بعضی دوستان برای ما مشکلاتی ایجاد کردند و کارخانه مدتی بسته شد. کارخانه ما را در تبريز مهروموم کردند و پدرم در سال 1313 دست مرا گرفت و رفتیم تهران. اما اين مردم بودند که نام کبریت توکلی را در آن سال‌ها زنده نگه داشتند. سقف کارخانه را سوراخ کرده بودند و شب‌ها می‌رفتند صدتا دویست‌تا جعبه کبریت درست می‌کردند می‌دادند به بازار که بگويند هنوز کبریت توکلی هست! پدر من آدم اهل ذوقی بود، شعر می‌گفت، مبتکر بود، متفکر بود. درباره کارخانه هم می‌گفت ما این را ساختیم که همه نان بخوردند. بالاخره، سال 1313 به تهران آمدیم و در خیابان ناصرخسرو کوچه خدابنده‌لوها، منزل معتصم‌الملک، دو تا اتاق اجاره کردیم. تا اينكه در سال 1317، در تهران به پدرم می‌گویند که کار کارخانه‌ات درست شد و می‌توانید دوباره آن را راه‌اندازی کنید.»

[caption id="attachment_200745" align="aligncenter" width="1024"]کبریت توکلی مجموعه تبلیغاتی کبریت توکلی[/caption]

او درباره ادامه کار این کارخانه نیز گفته است: « در سال 1337 هم‌زمان با درگذشت پدرم، از آمريكا به ایران بازگشتم. البته زمانی هم که برگشتم من را ممنوع‌الخروج کردند. خلاصه آمدم و با متقاعدکردن برادرانم، دست به اصلاح ساختار و نوسازی کارخانه کبریت توکلی و توسعة کارخانة برق توکلی (نخستین کارخانة برق خصوصی ایران) زدیم. برای کارخانه کبریت‌سازی، دستگاه عظیم اتوماتیک را که ترکیبی از تکنولوژی فرانسه، آلمان و آمریکا بود، از آلمان خریداری و نصب کردیم. كارخانه داير است اما توليد آن به یک چهارم كاهش يافته است. به هر حال کبریت رفتنی است. به همین علت من 6 تا کارخانه دیگه در كنار کبریت‌سازی داير كرده بودم. کبریت ضعیف می‌شود اما از بین نمی‌رود. ولي مسلما ديگر نمي‌تواند 1000 تا کارگر را کار بدهد یا سه میلیون قوطی بسازد. بنابراین من آن سال‌ها پیش‌بینی کرده بودم و 127 هزار مترمربع زمین در منطقه صنعتی تخصیص داده بودم به کارخانه‌های جدید.»
کد خبر 200717

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
2 + 1 =